هرگاه نام حضرت ابوالفضل العباس(ع) می آید، چیزی که بیشتر از همه به ذهن خطورمی کند. وفاداری و شجاعت آن حضرت است که در صحنه کربلا چون سربازی در رکاب مولایش حضرت اباعبدالله (ع) به مصاف دشمنان دین خدا رفت اما شخصیت این بزرگوار از ابعاد مختلف دیگری نیز قابل بررسی می باشد که از جمله آنها پرداختن به سیره اخلاقی، فضائل و کمالات و جایگاه علمی آن حضرت است.
بر آن شدیم تا نگاهی هر چند گذرا به علم و معارف حضرت عباس (ع) داشته باشیم.
ابوالفضل، زورق نشین بحر علم
حضرت ابوالفضل(ع) که برخوردار از استعدادی شگرف و قابلیتی عظیم برای گرفتن معارف الهی بود، نزد استادی درس قرار گرفت که منبع علم الهی و یگانه وارث علوم ختمی مرتبت (ص) و هم یگانه روزگار در نشر معارف ربانی و تعلیم اخلاق فاضله و نشر احکام اسلام و زدودن تیره ابرهای جهل و وهم بود. آری، در جایی که ایرالمومنین(ع) برخی از اصحاب خود را از جمله به علم منایا و بلایا (سرگذشت افراد و شناخت هنگام مرگ آنان) آگاه می شدند- که از آنانند حبیب بن مظاهر، میثم تمار، رشید هجری و کمیل- آیا معقول است که نور چشم و پاره جگر خود را از علوم خویش بی بهره گذارد؟ یا این که حضرت عباس (ع) قابلیت و استعداد آنها را نداشته است؟! ... اینجاست که مبدا فیاض فیض و محل قابل و پذیرای افاضله با یکدیگر التقا پیدا نموده و موانع وصول هم برطرف شده است و همین دلیل بر این است که عباس صاحب یقین جایگاه انباشته علم و از راسخان در علم است. بعد از امیرالمومنین (ع)، به امام حسن و امام حسین (ع) هم که بنگریم، آنان را منبع علوم الهی و معلمان الهی جامعه صدر اسلام در نشر معارف دین می یابیم و عباس (ع) از این دو برادر گران قدر خود لحظه ای بعد از پدر عظیم الشان خود جدا و بی بهره نبود و همچون سایه به دنبال آن دو بزرگوار رهسپار بود. در اینجاست که مشاهده می شود ابوالفضل، زرورق نشین بحر علم این دو امام همام بوده و از بیکرانه دریای معارف الهی آنان بس در شاهوار برچیده است و خلاصه آن که ابوالفضل (ع) بسان خواهرش زینب کبری(س) است که به تصریح امام سجاد(ع) عالم تعلیم نیافته می باشد.
روزی علی (ع) به ابوالفضل العباس(ع) که در دوران کودکی به سر می برد، فرمود: بگو: یک، عباس گفت: یک؛ حضرت علی(ع) فرمودند بگو: دو عباس در پاسخ گفت:« استحیی ان اقول بالسان الذی قلت واحد، اقول اثنان»، من با آن زبانی که یک گفته ام ( و به یکتایی خدا اقرار نموده ام) شرم می کنم که بگویم دو ( و از دایره یکتایی خدا خارج گردم)
« فقبل علی عینیه» حضرت علی (ع) دو چشمان حضرت ابوالفضل(ع) را بوسید. طبق پاره ای از روایات حضرت ابوالفضل العباس (ع) در این هنگام پنج سال داشت. بر همین اساس، امام صادق(ع) در شان عباس (ع) فرمود: « کان عمنا العباس نافذا البصیره» عموی ما عباس بصیرت نافذ ( چشم تیزبین و عمق نگر داشت).
نیز بر همین اساس، مرحوم علامه محمدباقر بیرجندی می نویسد : « ان العباس من اکابر الفقها و افاضل اهل اهل البیت، بل انه عالم غیر متعلم و لیس فی ذلک منافات لتعلم ابیه ایاه» همانا عباس (ع) از فقهای بزرگ و از برجستگان خاندان نبوت بود بلکه او دانشمند درس نخوانده بود و این مطلب منافاتی با علم آموزی پدرش حضرت علی(ع) به او ندارد.
منبع: از« حجت الاسلام دکتر خسروپناه»
